Tăng 20% rồi giảm 20% có trở về giá ban đầu không?

Không. Giá 100 tăng 20% thành 120, sau đó giảm 20% là 120 × 0,8 = 96 — thấp hơn giá ban đầu. Vì mức giảm 20% được tính trên số 120 đã lớn hơn, không phải trên số 100.

Cập nhật: 16/09/2026 · Nguồn: toán học cơ bản · áp dụng chiết khấu, lãi suất, thống kê

Cách tính phần trăm: công thức và ví dụ dễ nhớ

Q: Làm sao tính nhanh 10% của một số?

Chỉ cần chia số đó cho 10, tức là dịch dấu phẩy sang trái một chữ số. Ví dụ 10% của 350 là 35. Từ đó suy ra 5% bằng nửa của 10%, 15% bằng 10% cộng 5%.

Q: Phần trăm và điểm phần trăm khác nhau thế nào?

Điểm phần trăm là hiệu số tuyệt đối của hai tỷ lệ, còn phần trăm tính trên giá trị gốc. Ví dụ lãi suất từ 5% lên 6% là tăng 1 điểm phần trăm, nhưng tính theo tỷ lệ là tăng 20% (1 ÷ 5 × 100%).

Phần trăm xuất hiện khắp nơi: chiết khấu mua sắm, lãi suất vay và gửi, tăng giảm giá vàng, tỷ lệ đạt chuẩn trong báo cáo. Chỉ cần nắm ba dạng bài cơ bản dưới đây là bạn xử được gần như mọi phép tính phần trăm trong đời sống.

Ba dạng bài phần trăm cơ bản

Phần trăm của một số: X% của Y = X ÷ 100 × Y
Tỷ lệ giữa hai số: A ÷ B × 100%
Tăng hoặc giảm: Giá trị mới = V × (1 ± p%)

Ví dụ 1 — tính một phần của số: 25% của 480 = 25 ÷ 100 × 480 = 120.

Ví dụ 2 — tính tỷ lệ: bài làm đúng 45 câu trên tổng 60 câu, tỷ lệ đạt = 45 ÷ 60 × 100% = 75%.

Ví dụ 3 — giảm giá: mặt hàng 2.000.000 đồng giảm 15%, giá phải trả = 2.000.000 × (1 − 15%) = 2.000.000 × 0,85 = 1.700.000 đồng.

Nhập hai số bất kỳ vào máy tính phần trăm của VnCalc để tính cả ba dạng trên ngay lập tức.

Mẹo tính nhanh không cần máy tính

Cần tính	Cách làm nhanh
10% của một số	Chia cho 10 (dịch dấu phẩy một chữ số)
5% của một số	Lấy 10% chia đôi
15% của một số	Lấy 10% cộng 5%
20% của một số	Nhân với 0,2 (hoặc chia 5)
50% của một số	Chia đôi

Ví dụ: muốn tính 15% của 240 — 10% là 24, 5% là 12, tổng lại được 36. Cách này nhanh hơn gõ máy tính trong đa số tình huống. Nếu cần đổi kết quả sang đơn vị khác, hãy dùng công cụ đổi đơn vị.

Tính mức tăng giảm giữa hai số

Đây là dạng hỏi "giá đã tăng bao nhiêu phần trăm" — công thức:

Mức thay đổi (%) = (Giá trị mới − Giá trị cũ) ÷ Giá trị cũ × 100%

Ví dụ: giá vàng tăng từ 250.000 lên 300.000: (300.000 − 250.000) ÷ 250.000 × 100% = +20%. Ngược lại, từ 500 về 400 là (400 − 500) ÷ 500 × 100% = −20%.

Kết quả dương là tăng, âm là giảm. Luôn chia cho giá trị gốc (con số cũ), không chia cho con số mới — đây là lỗi phổ biến nhất.

Hai cái bẫy thường gặp

Tăng rồi giảm cùng một mức không trở về chỗ cũ. Giá 100 tăng 20% thành 120; sau đó giảm 20% chỉ còn 120 × 0,8 = 96, thấp hơn ban đầu 4%. Vì hai phép tính dùng hai căn số khác nhau.
Nhầm phần trăm với điểm phần trăm. Lãi suất từ 5% lên 6%: nói đúng là tăng 1 điểm phần trăm; nếu nói tăng 20% thì là tính theo tỷ lệ (1 ÷ 5). Hai cách nói đều đúng nhưng đừng trộn lẫn trong một báo cáo.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao tính nhanh 10% của một số?

Chia cho 10, tức dịch dấu phẩy sang trái một chữ số: 10% của 350 là 35. Từ đó suy ra 5% (nửa của 10%) và 15% (cộng lại) rất tiện.

Tăng 20% rồi giảm 20% có về giá ban đầu không?

Không. 100 tăng 20% là 120, giảm 20% còn 96 — thấp hơn ban đầu. Mức giảm tính trên 120 chứ không phải trên 100.

Phần trăm và điểm phần trăm khác nhau thế nào?

Điểm phần trăm là hiệu số tuyệt đối của hai tỷ lệ (5% → 6% là +1 điểm); phần trăm tính trên gốc (5% → 6% là +20%). Trong báo cáo tài chính nên ghi rõ đơn vị đang dùng.

Nội dung mang tính tham khảo về toán học ứng dụng, không phải tư vấn tài chính.

Thực hành thêm với máy tính phần trăm, hoặc đọc cách tính tiết kiệm lãi kép và cách tính thuế TNCN 2026 — hai bài áp dụng phần trăm nhiều nhất trên VnCalc. Xem tất cả tại chuyên mục Blog.